Tot voor kort dachten velen dat het schaken -in clubverband- te Tiel, pas is begonnen na de Tweede Wereldoorlog. Dat blijkt dus niet te kloppen. Al in het jaar dat Jan Willem te Kolsté Nederlands Kampioen schaken werd, stond er in “Het nieuws van de dag” (van 13 september 1907) het volgende te lezen: “Te Tiel is een schaakclub opgericht, aanvankelijk met 12 leden”.
Blijkbaar heeft deze club toch meerdere jaren bestaan want in De Telegraaf van 20 april 1909 staat bij “Sport en Wedstrijden” het volgende te lezen: “De uitslag van den huishoudelijken winterwedstrijd der schaakclub ‘Ons Genoegen’ te Tiel is als volgt…”. En vervolgens staan er wat namen van enkele winnaars. Het heeft er zelfs alle schijn van dat deze schaakvereniging nog lang heeft bestaan want in De Telegraaf van 21 december 1934 staat dat de bekende schaakmeester J. Davidson simultaanseances heeft gegeven bij de schaakvereniging in Tiel. Leuk weetje: schaakmeester Jacques Davidson was de eerste beroepsschaker in Nederland.
De Telegraaf 21 december 1934
Het is onduidelijk of deze schaakclub (Ons Genoegen) tijdens of al voor de oorlog ter ziele is gegaan. Hoe dan ook, na de oorlog wordt er wederom een schaakvereniging opgericht in Tiel.
In het boek: “Pionnen uit het oosten” van auteur Huub Blom, is te lezen dat de Tielse SC op 1 april 1946 is opgericht. De oprichtingsdatum is op een later moment gecorrigeerd naar 1 april 1947. Toen werd de naam ook gewijzigd in Tielse SV. De eerste voorzitter van deze vereniging was Joseph Gotlieb.
Helemaal rechts op de foto; Joseph Gotlieb.
Joseph Gotlieb, op 7 mei 1897 geboren in Grave, kwam in 1921 naar Tiel om daar, tot zijn vertrek in 1949, leraar Aardrijkskunde en Geschiedenis te worden aan de Rijks HBS in Tiel. Hij kwam toen vanuit Amsterdam naar Tiel en ging ‘inwonen’ in het pand Jodenstraatje E 42 (later nr. 1, het pand is verwoest in 1944/1945). Op die plek liggen nu 5 Stolpersteine van het gezin De Winter.
In 1922 kreeg Gotlieb een vaste aanstelling. Hij dompelde zich gelijk onder in het schoolleven en in 1923 leidde hij een door HBS-leerlingen verzorgde toneelvoorstelling ook de jaren daarna was hij actief bij schoolavonden en excursies betrokken. In 1928 werd hij gekozen in het bestuur (secretaris) van de vereniging Physica (de populaire benaming van het natuurkundig genootschap Ars Aemula Naturae), die overigens nog steeds lezingen verzorgt. In 1929 hield hij daarvoor een lezing over het onderwerp ‘Klimaatveranderingen’.
In 1929 behaalde hij MO bevoegdheid geschiedenis. Het jaar daarop, in 1930, probeerde hij voor benoeming aldaar naar Rotterdam te gaan maar daar werd hij ‘slechts’ ‘nr. 2’ dus ging die, ogenschijnlijke, promotie niet door.
Ook de jaren daarna verzorgde hij lezingen, o.a. in 1932 met als onderwerp ‘oorlogstoerusting’.
In mei 1933 werd hij voorzitter van het ‘Comité Bijzondere Joodsche belangen’ dat de Joodse vluchtelingen uit Duitsland steunde om in 1935 voorzitter te worden van de afdeling Tiel van ‘Volkenbond en Vrede’.
In 1938 vertrok hij naar Nijmegen om in 1939 weer terug te keren naar de Varkensmarkt 13 waar hij inmiddels domicilie had gevonden bij ‘pension Hes’. In april 1941 verhuisde hij opnieuw, om (nog) niet bekende redenen, naar Nijmegen.
Gotlieb schreef op 24 juni 1942 een gedicht ter ere van de 22e verjaardag van ‘juf’ Dolly Blok. Dolly was kort na de bezetting ontslagen als apothekersassistente en was daardoor ‘werkloos’. Naar verluidt gaf hij ook les aan de oudere kinderen.
Daarnaast moet hij van zomer 1941 – zomer 1942 docent zijn geweest aan het Joodsch Lyceum in Roitterdam. Daarna dook hij onder. Tijdens die onderduikperiode leerde hij zijn vrouw kennen waarmee hij op 29 maart 1947 in Utrecht in het huwelijk trad: Grietje Hendrica Ouderkerk (1896 – 1986).
De ouders van Gotlieb, die een manufacturenhandel hadden in Grave, werden slachtoffer van de Sjoa (Holocaust).
In Tiel teruggekeerd als leraar aan de HBS verzorgde hij in januari 1946 een lezing in Zoelen met als onderwerp ‘Drie personen uit het Oranjehuis’
In 1946 werd de oud-directeur van de HBS, Beekman, nadat hij vanwege zijn houding in WOII aan de kaak werd gesteld, ‘onvoorwaardelijk buiten vervolging gesteld’. Dat nadat een aantal personen zijn aanklacht tegen hem had ingetrokken. De enige die die aanklacht niet introk was Gotlieb, die werd vervolgens door Beekman aangeklaagd wegens smaad. Daartegen kwam vervolgens een aantal personen in het geweer, waaronder, uiteraard, Gotlieb.
Daarnaast was hij actief als schaker en in 1947 vermeldt de krant dat hij een schaakpartij tegen Roza verliest maar in 1948 vervolgens zijn partij wint tegen Petersen
In 1948 werd hij uiteindelijk toch benoemd tot leraar aan de 4e HBS B in Rotterdam. Bij zijn afscheid in Tiel werd hem door zowel de Schaakvereniging als school veel lof toegezwaaid
Joseph Gotlieb overleed op 9 april 1969 in Rotterdam
Op de bovenste foto staan ook twee jongens, Leo Wilkens en Gradus Hendriks (4e en 5e van links), die eind 1940 een protestactie organiseerden tegen het ontslag van de twee Joodse leraren van de HBS (Gotlieb en Geuns). Leo Wilkens bleef c.q. werd actief in het verzet. In de nacht van 15 op 16 maart 1945 verdronk hij toen hij ter hoogte van de Roode Molen in Zennewijnen al zwemmend de Waal naar het zuiden overstak. Weken later werd zijn stoffelijk overschot bij Hurwenen uit de Waal gehaald. (Bron: Pierre van der Schaaf)
In 1948 of het jaar daarna, heeft de heer van den Bosch het stokje overgenomen en werd de tweede voorzitter van de Tielse Schaakvereniging.
De eerste speel locatie was Hotel café restaurant Suisse, Koornmarkt 8 (tegenwoordig Korenmarkt). In 1952 is de club gaan spelen in Hotel De Zon, dat er ook al niet meer is. Het stond destijds op de Varkensmarkt 3 in Tiel.
Hotel De Zon, Tiel
De Tielse SV heeft zich kort daarna aangesloten bij de OSBO (Oostelijke Schaakbond)
De eerste wedstijd in de OSBO werd gespeeld in Nijmegen tegen WST-2. Tiel won met 7-3 !
Een opvallend detail uit het overzicht hieronder (met dank aan Huub Blom) is het feit dat de Tielse SV in het seizoen 1952-1952 al met 2 teams deelnam aan de OSBO competitie. In die tijd bestond een team nog uit 10 spelers! In het seizoen 1984/1985 deden er zelfs 4 teams deel aan deze competitie en toen had Tiel nog geen 30.000 inwoners. Nu zijn dat er meer dan 42.000!
In 2005 is de club gefuseerd met de clubs in Geldermalsen en Culemborg. Dat betekende het einde van de mogelijkheid om in Tiel in clubverband te schaken. Dit ondanks het feit dat er in het jaar daarvoor nog met 3 teams meegedaan werd aan de OSBO-competitie.
Iedereen die meer informatie heeft over de schaakgeschiedenis van Tiel roepen we met nadruk op om contact met ons op te nemen. We zijn vooral op zoek naar foto’s uit “de oude doos”. Maar alle overige informatie is ook welkom.
Het is ons doel om “de verloren geschiedenis” en het schaken in Tiel, te doen herleven.
In het Overzicht deelname OSBO het chronologische en historische overzicht van de schaakvereniging Tiel, met daarin de speellocaties, de voorzitters, het aantal deelnemende teams in de OSBO competitie, het aantal leden en de speelavond.
Het aantal opgegeven leden is vermoedelijk niet het werkelijke aantal leden maar waarschijnlijk het aantal leden dat is aangemeld bij de Schaakbond. (vanwege de hoge afdracht aan de Schaakbond/KNSB werden in die periode vaak vele leden niet officieel aangemeld) Het werkelijke aantal leden was dus waarschijnlijk hoger de aantallen in het overzicht.
Vanaf woensdag 9 september 2026 gaan we nieuwe (schaak) geschiedenis schrijven!